Obawiając się pańszczyzny, w 1670 roku wyprawili do Warszawy najbardziej wygadanych sąsiadów, by wmówić niezbyt rozgarniętemu Michałowi Korybutowi, że sto lat wcześniej Stefan Batory nadał im prawo do osiedlania pod Giewontem. Misja zakończyła się sukcesem i mieszkańcy wsi (w istocie kilku gospodarstw rozsianych po Kotlinie Zakopiańskiej) mogli cieszyć się pełną wolnością w majestacie królewskiego prawa.

Komiczny epilog historia dopisała kilkaset lat później, gdy góralską blagę uczcili w 1978 roku komunistyczni włodarze, urządzając miastu 400. urodziny.

Kręgosłup Zakopanego

Bruk na Krupówkach, jednym z najsłynniejszych polskich deptaków, szlifuje rocznie kilka milionów turystów; sklepy, restauracje i kluby pękają w szwach. Gros przybyszów odwiedzających zimą Zakopane, przyjeżdża tutaj na narty. Czekają na nich stoki Gubałówki, Nosala i Kasprowego, na który od niedawna można wyjechać wyremontowaną kolejką. Po szaleństwach na śniegu poprzestają zwykle na kiełbasie z grilla, w najlepszym wypadku zamawiają kwaśnicę na gęsinie lub moskole z bryndzą w którejś góralskich karczm.

Całe słynne Krupówki można przemierzyć ich szlakiem: Gazdowo Kuźnia (Krupówki 1), Po Zbóju (Krupówki 2), Sabała (Krupówki 11), Staro Izba (Krupówki 28), Zbyrcok (Krupówki 29), Stek Chałupa (Krupówki 33), Karcma Zapiecek (Krupówki 43), Bacówka (Krupówki 61)...

Ulica poza tym, że jest jedną z najdroższych i najbardziej znanych, od lat międzywojennych uchodzi też za... najbrzydszą. Ktoś napisał, że jest zabudowana tak szpetnie i bez konceptu, że aż tworzy pełen uroku styl, w którym mieszczą się zarówno tyrolski dom malarza Walerego Eliasza, pierwszego niegórala, który zamieszkał w Zakopanem na stałe, jak i pseudonowoczesne koszmarki w stylu McDonalda.

Spadek Witkiewicza

Oprócz sklepów i restauracji swoje siedziby mają na Krupówkach hotele, banki, a także galerie sztuki i Muzeum Tatrzańskie im. dr. Tytusa Chałubińskiego - jedno z najciekawszych i najstarszych w kraju.

W swoich zbiorach ma kolekcję minerałów, eksponaty prezentujące bogactwo przyrodnicze i kulturowe Podhala, Spiszu oraz Orawy, dzieła sztuki, literaturę o Tatrach; placówka wydaje też „Rocznik Podhalański”.

Jednym z oddziałów Muzeum Tatrzańskiego jest willa Koliba przy ulicy Kościeliskiej, gdzie oprócz rękodzieła i sprzętów góralskich na pięterku wystawiane są zwykle obrazy i fotografie Witkacego.

Sam gmach muzeum jest pierwszym domem (1893 r.), jaki wzniesiono w stylu zakopiańskim wymyślonym przez ojca autora „Szewców” – Stanisława Witkiewicza. Artysta wzorował się na budownictwie podhalańskim, wzbogacając tradycyjną góralską ciesiołkę o secesyjną ornamentykę. Dwuizbową góralską chatę rozbudował do rozmiarów drewnianego dworku na podmurówce o charakterystycznym spadzistym dachu.

Szukając inspiracji, uważnie oglądał siedziby najstarszych zakopiańskich rodów stojące przy ulicy Kościeliskiej. Część z nich zachowała się do naszych czasów, dlatego po zwiedzeniu Koliby warto bliżej przyjrzeć się otoczeniu willi. W przeciwieństwie do Krupówek nie ma tu tłoku i można spacerować do woli.