Owszem, nie ma tu tak wysokich wzgórz, jak pod Kartuzami czy Kościerzyną, są za to polodowcowe jeziora, otulone przez mieszane lasy. Wśród nich wije się malownicza Wierzyca, główna rzeka, a właściwie rzeczka Kociewia.

Ziemia kociewska ma też coś, czym nie może pochwalić się żadna inna polska kraina: od wschodu ogranicza ją dolina Wisły, szeroka i majestatyczna, nad którą z obu stron piętrzą się klify wyżyn. Skarpa, sama w sobie przecudna, na dodatek ozdobiona jest gęsto krzyżackimi zamkami i murami średniowiecznych miasteczek.

Chlubimy się przed obcymi, i słusznie, pięknem nadwiślańskiego Kazimierza - na kociewskim odcinku dolnego biegu tej rzeki podobnych widoków jest co najmniej tuzin. I to z gotykiem, którego nie powstydziłaby się nawet Francja. Tyle że nie kamiennym, ale ceglanym.

Gotyk na dotyk

Ten turystyczny slogan miasta Torunia idealnie pasuje do Kociewia. Prawie w każdej mijanej miejscowości - takie nazwy jak Lubiszewo, Rajkowy, Bobowo czy Tymawa nic nie mówią przeciętnym turystom - natrafiamy na perełkę architektury sprzed siedmiu wieków. Oczywiście najwięcej tu kościołów, zakonserwowanych w nienaruszonym stanie od czasów krzyżackiego podboju.

W Piasecznie niedaleko Gniewa, lokalnym ośrodku maryjnych pielgrzymek, zachował się nawet napis na chwałę fundatora świątyni, wielkiego mistrza Henryka Dusemera. Wypalona w cegle pamiątka czternastowiecznej niemczyzny okala zewnętrzny mur kościoła. Za to w środku - typowy polski barok: obrazy, stalle, ambony i oczywiście figura Matki Bożej w starym ołtarzu.

Kościółek w Gorzędzieju, kilka kilometrów za Tczewem, nieco w bok od szosy wiodącej przez Wisłę do Malborka, ma znacznie starszą metrykę: według legendy tu tutaj przed tysiącem lat zatrzymał się święty Wojciech w drodze do Prus.

Z gotyckimi perełkami Kociewia jest trochę tak jak z całą tą krainą: trzeba wiedzieć, z której strony do nich trafić. Jeśli podejdziemy do fary w Starogardzie od strony rynku, zobaczymy niczym niewyróżniający się, pozornie niewysoki i dość przysadzisty kościół. Wystarczy jednak nadłożyć kilkaset metrów, przejść mostek na Wierzycy i popatrzeć na świątynię od dołu, od strony rzeki: koronkowa ceglana fasada wznosi się w niebo, a nam wydaje się, że oglądamy zupełnie inne miejsce.

Podobną niespodzianką mogą okazać się Skarszewy. To niewielkie miasteczko przy szosie z Kościerzyny do Tczewa nie zachwyci kogoś, kto zatrzyma się tu tylko po to, by kupić papierosy na rynku o pochyłej nawierzchni. Jednak niedługi spacer ku pobliskiej łące nagrodzony zostanie zaskakującą panoramą murów obronnych i baszt, które od strony południa zachowały się w dość dobrym stanie.