Również katedra powstała według projektu Morando. Architekt ten zaprojektował większość ważniejszych obiektów dzisiejszego starego miasta. Także jego fortyfikacje. Niegdyś całe Miasto Arkad było twierdzą – otoczoną fosami, zalewami i potężnymi murami z bastionami. W drugiej połowie XIX w. zaczęto je rozbierać, ale nie robiono tego zbyt systematycznie, dzięki czemu wiele fragmentów zachowało się do dziś. Gdzieniegdzie rekonstruuje się brakujące elementy fortyfikacji.

Z innych zabytków warto polecić Bramę Lubelską, jedną z dawnych trzech bram miejskich, kościoły św. Mikołaja (dawny unicki) i franciszkanów, a także synagogę. Zamoyski, wybitny mąż stanu, zezwolił na osiedlanie się w nowo zakładanym mieście także Żydom. Sto lat temu stanowili oni aż 70 procent mieszkańców miasta.

Gniazdo rodu

Można bardzo precyzyjnie określić dzień powstania Zamościa: 10 kwietnia 1580 r. Wtedy właśnie akt lokacyjny miasta wydał kanclerz i hetman wielki koronny Jan Zamoyski – wykształcony na paryskiej Sorbonie, w Strasburgu i Padwie przywódca szlachty, pierwsza po królu postać XVI-wiecznej Rzeczypospolitej, jedna z najwybitniejszych osobistości w jej dziejach. Hetman toczył zwycięskie bitwy, reformował państwo, uczestniczył w prowadzeniu polityki zagranicznej, był mecenasem kultury. Sfinansował budowę najważniejszych obiektów miasta. Zamość miał być siedzibą jego rodu, twierdzą, ale też centrum handlu, kultury i nauki.

Miasto położone jest na terenie Padołu Zamojskiego, od północy otaczają je wzgórza Działów Grabowieckich, od południa Roztocze obfitujące zarówno w zabytki, jak i świetne trasy turystyczne.

Wybór lokalizacji miasta nie był przypadkowy. Zamość zbudowano na wysokim brzegu rozlewiska rzek Topornicy i Łabuńki, co stwarzało dobre warunki do obrony. System fortyfikacji bastionowych był jednym z najnowocześniejszych w ówczesnej Europie.