W Gdańsku na oczach mieszkańców niszczeje unikatowa na skalę europejską XVII-wieczna Śluza Kamienna, będąca dawnym elementem nowożytnych obwarowań Dolnego Miasta. Choć Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał nakazy przeprowadzenia prac z terminem wykonania do końca 2026 roku, z zapowiedzi odnowy nic nie wyszło.
Historia i budowa zabytku
Obiekt wzniesiono w latach 1619-1623 według projektu holenderskich inżynierów: Wilhelma Jansena Benningena oraz Adriana Olbrantsena.
Część południowa składa się z kamiennych grodze-falochronów oraz kilkudziesięciometrowej trójkątnej zapory zakończonej walcowatymi wieżyczkami. Część północna to główna komora śluzy (obecnie zmieniona wskutek późniejszych przebudów).
W XVII i XVIII wieku wybudowano i powiększono u wejścia umocnienia ziemne (tzw. Świńską Głowę). W XIX wieku usunięto część wrót i zastąpiono most zwodzony stałym, zmieniając rolę śluzy na wyłącznie przeciwpowodziową. Podczas II wojny światowej uszkodzono wschodnią grodź, a powojenne próby remontu z lat 1963-1964 przerwano (kamienne płyty trafiły pod cokół pomnika Jana III Sobieskiego).
Znaczenie strategiczne i gospodarcze
Zabytkowy obiekt pełnił kluczową rolę w historii miasta, co opisuje Beata Dygulska z Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Śluza pełniła niezwykle ważne funkcje, umożliwiała bowiem odpowiednie nawodnienie fos oraz regulowała poziom Motławy w gdańskim porcie i na terenie rolniczych Żuław. Z jednej strony, zapobiegała cofaniu się wody morskiej na Żuławy podczas północnych wiatrów, z drugiej zaś strony, w wypadku oblężenia Gdańska przez nieprzyjaciela, umożliwiała zalanie Żuław i udaremnienie zdobycia miasta z tej strony. Przy śluzie wzniesiono również młyn, który uniezależniał miasto od ewentualnego odcięcia przez wroga dopływu wody do kanału Raduni i unieruchomienia pracujących przy nim gdańskich młynów.
Dygulska opisuje również kwestię historycznych modyfikacji. W XVII stuleciu w celu lepszej ochrony śluzy zbudowano u jej wejścia umocnienia ziemne - lunety. W 1668 r. na prawym brzegu Motławy powstała pierwsza luneta, w 1672 r. - druga, po przeciwległej stronie. W 1710 r. umocnienia te, zwane Świńską Głową, powiększono do obecnej wielkości. W połowie XIX wieku śluza pełniła już tylko funkcję przeciwpowodziową - istniały tylko dwie pary wrót zewnętrznych (wewnętrzne usunięto), most zwodzony zastąpiono zaś mostem stałym. W drugiej połowie XIX w. obiekt zmodernizowano - m.in. ocementowano kanał śluzy, a drewniane wrota zastąpiono żelaznymi. Podczas II wojny światowej została uszkodzona wschodnia grodź obiektu.
Spór o własność i brak środków na remont
Jak opisuje Dziennik Bałtycki, przez lata trwał spór administracyjny o odpowiedzialność za obiekt. Decyzją wojewody pomorskiego z 30 lipca 2024 r. potwierdzono, że zarządcą są Wody Polskie. Mimo wykonania częściowych prac w latach 2004-2006 (remont starej komory, jazu i Kanału Młyńskiego), dalsza kompleksowa rewitalizacja nie doszła do skutku. Bogusław Pinkiewicz, rzecznik prasowy Wód Polskich w Gdańsku, wyjaśnia: Do prac nie przystąpiono z powodu braku środków na ten cel. Dodatkowo rzecznik poinformował, że "obecnie w planie inwestycji i planie utrzymania nie ma remontu Kamiennej Grodzy”
W efekcie stan techniczny wieżyczek i grodzy pogarsza się z roku na rok, a przyszłość XVII-wiecznego zabytku pozostaje pod znakiem zapytania.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję
Źródło Dziennik Bałtycki
Powiązane
oprac. Weronika Papiernik
Studiowała edukację medialną i dziennikarstwo na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
W dzienniku pracuje od 2020 roku. Pracowała m.in. w fundacji działającej na rzecz osób starszych przy TV Puls. Zajmowała się tworzeniem informacji, przeprowadzała wywiady na potrzeby spotów reklamowych, pisała reportaże ukazujące problemy społeczne i materialne osób starszych. Tworzyła content na social media, organizowała plany filmowe na potrzeby spotów charytatywnych. Zajmowała się również montażem treści wideo.
W dziennik.pl zajmuje się głównie pisaniem o aktualnych wydarzeniach politycznych, newsowych i gospodarczych.
Zobacz
|