WARTO WIEDZIEĆ

Żydzi z Salonik

Drugie co do wielkości miasto Grecji do połowy XX w. było jednym z ważniejszych w świecie skupisk ludności żydowskiej. Wyznawcy judaizmu mieszkali tu już w czasach starożytnych, ale największa ich fala napłynęła do miasta pod koniec XV w. – byli to Żydzi wypędzeni z Hiszpanii. Tureccy najeźdźcy Grecji pozwolili im rozwijać się tu bez przeszkód. W ciągu 500 lat obecności w Salonikach tamtejsza społeczność żydowska (która posługiwała się własnym językiem: ladino) wydała spośród swego grona wielu wybitnych ludzi nauki oraz przywódców religijnych. Miasto nazywano nawet Drugą Jerozolimą. W XVII w. Żydzi stanowili ponad dwie trzecie jego mieszkańców. Na początku minionego stulecia liczyli około 100 tysięcy, czyli ponad połowę obywateli Salonik. Po wielkim pożarze 1917 r. przetrwało ich niecałe 60 tysięcy. W 1943 r. prawie wszyscy zostali wywiezieni do Auschwitz oraz innych hitlerowskich obozów śmierci.

Interesującym środowiskiem byli tu tzw. donmeńczycy, czyli zwolennicy Sabbataja Cwi (1626 – 1676), który ogłosił się mesjaszem i przeszedł na islam. Donmeńczycy w Salonikach rozpadli się na trzy odrębne odłamy, a każdy z nich mieszkał w osobnej dzielnicy otoczonej murem. W 1923 r. rząd grecki uznał żydowskich muzułmanów za Turków i wysiedlił do Turcji. Ich ostatni przedstawiciele żyją w tym kraju do dzisiaj.